ته رزهای باستانی تنبور

از لحاظ تاریخی قدمت مقامهای مجلسی دقیقا برای ما مشخص نیست ولی با توجه به نقل قول ها و روایتهای شفاهی که گذشته گان سینه به سینه نقل کرده اند این مقامها را باستانی و اسطوره ای میدانند که دارای تاریخچه ای بس کهن می باشند. بعنوان مثال مقام به رته رزه را به رستم نسبت میدهند و میگویند که جهان پهلوان رستم در جوان چهارم این مقام را نواخته و قیافه دیو صفت جادوگر با شنیدن این مقام هویدا گشته است و همچنین روایت است که و آنرا یکی از الحان باربدی میدانند. مقام ته رز روسم را سام در سوگ رستم سروده و مقام باریه را به بارید موسیقی دان ساسانی نسبت می دهند

مقامات مجلسی

مقامات مجلسی از لحاظ تعداد و اسامی در حوزه های تنبور نوازی متفاوت هستند در حوزه تنبور نوازی صحنه این مقام ها ۱۴ تا ذکر شده اند به نام -۱ خان امیری - جلوشاهی - ساروخانی - سحری -۵ جنگه را ۶ قطار -۷- پایه پایه - گل و خاک - سوار سوار ۱۰ گل و دره ۱۱ سماع که شامل چهار نوع میباشد به نامهای الف) بال و شان (ب) سملی سماع (ج) سه جاران (د) هل پرکه

اما این مقامها نزد تنبورنوازان و کلام خوانان گوران به غیر از ساروخانی و سحری و گل و خاک و گل و دره بقیه جزء مقامهای مجازی هستند که در اصل مربوط به سازهای سرنا و یا دورله یا کمانچه موکشی) می باشند. مقامات مجلسی نزد تنبورنوازان حوره گوران ۱۶ مقام میباشند شامل: ۱- سه رته رز -۲ غریبی - ساروخانی -۴- سحری ۵ قطار -۶ هجرانی ۷ طرز روسم (رستم) - مجنونی - باریه -۱۰ پاوه موری یک ۱۱- پاوه موری دو ۱۲ - گل و دره ۱۳ گل و خاک -۱۴ - الون -۱۵ بالا دستان ۱۶ خان احمد حانی

البته مقام بالادستان و خان احمد خانی جز نام آنها چیزی به جای نماند و از مقامات فراموش شده اند.

مقامات مجازی

جزء موسیقی اصلی تنبور محسوب نمیشوند و هر آنچه به جز مقامهای کلام و مجلسی امروزه وارد موسیقی تنبور شده را مجازی میگویند. با این تفاوت که چند قطعه قدیمی که در انتهای این کتاب می آیند. نام خود را به عنوان مقامات مجازی تنبور ثبت کرده اند. این قطعات بسیار قدیمی هستند و روایتهای متفاوتی در مورد آنها وجود دارد و عموما با سازهای کمانچه و سرنا و دوزله اجرا شده اند. نوازندگان تنبور در طی سالها این قطعات زیبا را فرا گرفته و در گذر زمان به عنوان مقامهای مجازی جزئی از موسیقی تنبور شده اند. مقامات مجازی را می توان به سه بخش تقصیم کرد:

الف) بخش اصلی مقامات قدیمی مانند جلوشاهیها سوار سوار پایه بایه خان ،امیری جنگه را

(ب) مقامات عرفانی یا خانقایی که عمدتا در یکصد سال گذشته یا کمی بیشتر در جمخانه ها و خانقاها توسط افراد ناشناس خوش ذوق ساخته شده اند

(ج) آهنگها و بداهه نوازی معاصرین و یا هر آنچه که غیر از مقام های کلام و مجلسی باشد.