امیر حیاتی (زادهٔ ۲۵ بهمن ۱۳۰۰ در صحنه – درگذشتهٔ ۲۴ اسفند ۱۳۸۴ در تهران) نوازندهی برجستهی تنبور، مقامدان، کلامخوان و شاعر لکتبار بود که از او بهعنوان راوی راستین مکتب تنبور صحنه یاد میشود.
او از دوازدهسالگی نواختن تنبور را نزد پدرش آغاز کرد و سپس نزد آقا سید نصرالدین جیحونآبادی، از استادان بنام آن زمان، سالها به فراگیری مقامات مجلسی و حقانی پرداخت. شخصیت حیاتی، آمیزهای از سادگی، شور، عشق و جنون عارفانه بود؛ ویژگیای که در شیوهی نوازندگی و مقامخوانی او بهروشنی نمود مییافت و سبب تمایز او از دیگر استادان تنبور شد.
از شاگردان نامدار او میتوان به سید خلیل عالینژاد و کیخسرو پورناظری اشاره کرد که هر دو بعدها از چهرههای تأثیرگذار در تداوم و گسترش موسیقی تنبور شدند.
امیر حیاتی نخستین نوازندهای بود که اشعار فارسی را با ساز تنبور همراه کرد؛ پیش از او، تنبور تنها برای اجرای اشعار لکی و کردی به کار میرفت. این نوآوری، افق تازهای در بیان موسیقایی تنبور گشود و راه را برای گسترش دامنهی شنیداری آن در میان مخاطبان فارسیزبان هموار ساخت.
در اوایل دههی ۱۳۳۰، به دعوت دوستانش به تهران رفت و تا پایان عمر در آنجا اقامت گزید. در سال ۱۳۳۹، قطعهی معروف «علی گویم علی جویم» را ساخت که یکی از ماندگارترین آثار او بهشمار میآید. همان سال، به دعوت رادیو ایران برای ضبط و اجرای چند مقام باستانی تنبور و این قطعهی شاخص دعوت شد؛ اقدامی که نقش بسزایی در شناساندن موسیقی تنبور فراتر از مرزهای لرستان و کرمانشاه داشت.
شیوهی نوازندگی امیر حیاتی، سرشار از اصالت، احساس و بداههپردازی بود و بسیاری از نوازندگان نیمقرن اخیر، مستقیم یا غیرمستقیم از سبک او تأثیر گرفتهاند. او ساز خود را «نداالحق» مینامید؛ تنبوری با کاسهای بزرگتر و صدایی طنیناندازتر که گویی پژواک روح او را در خود داشت.
پیکر این استاد نامدار در اسفند ۱۳۸۴ از تالار وحدت تهران تشییع شد و جامعهی موسیقی ایران یکی از مهمترین صداهای اصیل تنبور را از دست داد.
