توسط رضا علیآبادی
کتاب «از نظم تا مقام» تألیف رضا علیآبادی به بررسی و تحلیل ساختار مقامهای تنبور میپردازد. نویسنده در این اثر، هدف خود را تحلیل عناصر ملودیک و ریتمیک و نیز مطالعهی ساختار درونی نظمها عنوان میکند. با این حال، برخلاف کارگان دستگاهی موسیقی ایرانی که دارای روندی مشخص، تدوینشده و قابل ترسیم در قالب نمودارهای منظم است – نتیجهی سدهها تحول و اتکای آن بر دانش موسیقی کهن ایران – نظمها در موسیقی تنبور از الگوی ثابتی پیروی نمیکنند.
رفتار ملودیک و ریتمیک در نظمهای مختلف، متأثر از تفاوتهای جغرافیایی و گاه عوامل فرهنگی و اجرایی دیگر است. از اینرو، نمیتوان برای همهی نظمها فرمولی واحد ارائه کرد. تنها از طریق تحلیل موردی و دستهبندی آنها از نظر محتوایی میتوان به چند دیدگاه کلی و نظریهی تبیینی دست یافت.
بدین ترتیب، بررسی نظمها در این کتاب محدود به یک روایت خاص یا نگرشی تکبعدی نیست؛ بلکه با نگاهی کلان و تحلیلی، تلاش میشود تا از رهگذر شناخت هر نظم، ویژگیهای لحن، مضرابگذاری، تأکیدها و زینتها در روایتهای گوناگون شناخته و بازآفرینی شوند. هدف نهایی نویسنده آن است که علاقهمندان بتوانند الگوی رفتاری هر نظم را درک کرده و از این طریق به اجرایی دقیقتر و لحنمندتر در نوازندگی تنبور دست یابند.
کتاب «از نظم تا مقام» در ۶۸ صفحه توسط بنیاد فرهنگی هنری رودکی منتشر شده است.
