۷۲- فانی فانی

کلام (حقانی)

گستره صوتی: دو، ر، می، فا، سل، لا.

میزان‌نما در بخش‌های ضربی: دو چهار.

کوک: هفت دستان یا به‌رز (دو، دو، سل)

از مقام‌های کلام است که در عزاداری و تشریفات نیز اجرا می‌شود و حکایت از بی‌وفایی دنیا دارد. حیدر کاکی در خصوص این مقام آورده است که: «در هر مصراع این مقام، ۸ ضرب و در هر بیت، ۱۶ ضرب به گوش می‌رسد». این مقام دارای سربند ثابت است که همان بیت اول می‌باشد:

فانی فانی وه‌ن

فانی به‌تال بو

دنیا فانی و ناپایدار است و از آن رو کم‌ارزش و بی‌مقدار می‌باشد.

به گفته علی اکبر مرادی این مقام مربوط به «تیمور بانیارانی» (متولد ۱۲۴۶) می‌باشد. او از طرف مرشد خود آسید براکه برای ارشاد مردم رهسپار تهران شد و چون عده‌ای از پیروان یارسان گردِ او جمع شدند، مقامات سیاسی وقت او را دستگیر و روانه‌ی کرمانشاه کردند و همان‌جا او را اعدام کردند. از او دفتر شعری به نام دفتر تیمور باقی مانده است. او همچون منصور حلاج اناالحق می‌گفت و معتقد بود که دنیای مادی باید از بین رود و دنیای دیگری که در آن مادیات نقشی نداشته باشد باید ایجاد شود. همین مضمون در شعر مقام نیز آمده است.

تیمور از چهل‌تنان نبوده و وقتی به سید براکه می‌رسد که چهل‌تن شکل گرفته بود. جمِ چهل‌تن چشم او را می‌گشاید و شیدا می‌کند.