حضرت سید نصرالدین خاموشی جیحونآبادی، که در میان یاران به نامهای آسی نصرالدین یا آقا سید نصرالدین شناخته میشود، از نوادگان خاندان بزرگ سید ابوالوفا بن سلطان اسحاق، یکی از حضرات هفتوان آیین یارسان بود. ایشان در سدهی سیزدهم و اوایل سدهی چهاردهم هجری خورشیدی در ناحیهی جیحونآباد از توابع شهرستان صحنه در استان کرمانشاه میزیستند.
سید نصرالدین از خاندان خاموشی است، خاندانی که ریشه در تبار عرفا و پیران آیین یاری دارد. نیاکان او از پیروان مستقیم سلطان سهاک و از حاملان اصلی سنت تنبور و کلامهای یاری بودهاند. پدر ایشان، سید نورالدین خاموشی، از مقامدانان بزرگ تنبور بود و مقامهای کهن یارسان را حفظ و آموزش میداد. سید نصرالدین از کودکی در چنین فضای روحانی و موسیقایی پرورش یافت و از همان آغاز نغمههای تنبور را با ذکر و سماع درآمیخت.
ایشان نه تنها در مقامنوازی و کلامخوانی مهارت داشتند، بلکه از دیدگاه معنوی، در شمار عارفان صاحبکشف و مکشوفالکرامات بهشمار میرفتند. اهل طریقت معتقدند که نغمهها و مقامهایی که از سید نصرالدین به یادگار مانده، نه حاصل تجربهی صرف موسیقایی، بلکه برآمده از الهام و مکاشفهی روحانی بوده است.
وی سالیان دراز را در ذکر، مراقبه و خلوت گذراند و شاگردان بسیاری در مکتب خود تربیت کرد. از میان آنان میتوان به حضرت بابا غلام همتآبادی، حسین روحتافی، سید ایاز قزوینهای، سید قدمیار حسینی، درویش امیر حیاتی، عبدالمحمد شربتی و سید عظیم ارژنگ اشاره کرد؛ هر یک از اینان بعدها خود از استادان و مقامدانان برجستهی یارسان شدند.
مهمترین میراث سید نصرالدین، هفت مقام تنبور است که به نام ایشان شناخته میشوند. بنا بر باور اهل یارسان، این هفت مقام، در حالت الهام و جذبهی روحانی بر ایشان آشکار شد و صورت اصیل برخی از مقامهای کهن دورههای حضرت شاه خوشین و سلطان سهاک را بازتاب میدهند.
این مقامها عبارتاند از:
۱. سلطان سرجم – نغمهی شکوه و حضور سلطان حقیقت.
۲. تالهسواران – آوای حرکت عاشقان در میدان سلوک.
۳. یا ذات سید خاموش – مقام مراقبه و خاموشی در ذات الهی.
۴. تونی جاف شیرینزوان – آوای لطافت و مهر الهی.
۵. حق دوسَه مِیتِه – نغمهی وحدت انسان و حق.
۶. چپدس و سنجانه (جمع صحبت سنجانه) – مقام ذکر جمعی و اتحاد ارواح.
۷. سرملهی شیخان – مقام وصال و فنا در حقیقت.
این نغمهها نهتنها از نظر موسیقایی، بلکه از نظر معنوی نیز نظامی رمزی دارند و در سنت تنبور صحنه بهعنوان «هفت منزل سلوک» شناخته میشوند.
در میان پیران یارسان، معمول بود که هر صاحبسلوکی به ساخت یا روایت مقامی اقدام کند، اما سید نصرالدین از معدود کسانی بود که هفت مقام کامل به نام او ثبت شد. همین ویژگی، جایگاه او را در میان اهل ذکر و تنبور ممتاز ساخته است.
روایت است که در مجالس ذکر، وقتی حال جمع به وجد میرسید، ذاکران نام «آسی نصرالدین» را بر زبان میآوردند و یکی از مقامهای او را مینواختند تا دلها در حضور حق ذوب گردد.
پس از سالها تعلیم و ارشاد، حضرت آقا سید نصرالدین خاموشی جیحونآبادی در سال ۱۳۲۸ خورشیدی (۱۹۴۹ میلادی) رخ در نقاب خاک کشیدند. پیکر مطهر ایشان را در بالای تپهای مشرف بر روستای جیحونآباد به خاک سپردند. آن مکان امروز زیارتگاه عاشقان و اهل دل است و به عنوان قبلهی عارفان و اهل ذکر تنبور شناخته میشود.
نام و یاد سید نصرالدین، همچون نغمهی تنبور، در جان یارسان جاری است. او پیوند میان ذکر و نغمه را دوباره زنده کرد و تنبور را از ساز به راز بدل ساخت. هرگاه یکی از مقامهای او نواخته میشود، روحش در میان اهل سماع حضور مییابد و نغمهاش همچنان از تپههای جیحونآباد تا دل عاشقان طنینانداز است.
