از نظم تا مقام

کتاب «از نظم تا مقام» تألیف رضا علی‌آبادی به بررسی و تحلیل ساختار مقام‌های تنبور می‌پردازد. نویسنده در این اثر، هدف خود را تحلیل عناصر ملودیک و ریتمیک و نیز مطالعه‌ی ساختار درونی نظم‌ها عنوان می‌کند. با این حال، برخلاف کارگان دستگاهی موسیقی ایرانی که دارای روندی مشخص، تدوین‌شده و قابل ترسیم در قالب نمودارهای منظم است – نتیجه‌ی سده‌ها تحول و اتکای آن بر دانش موسیقی کهن ایران – نظم‌ها در موسیقی تنبور از الگوی ثابتی پیروی نمی‌کنند.

رفتار ملودیک و ریتمیک در نظم‌های مختلف، متأثر از تفاوت‌های جغرافیایی و گاه عوامل فرهنگی و اجرایی دیگر است. از این‌رو، نمی‌توان برای همه‌ی نظم‌ها فرمولی واحد ارائه کرد. تنها از طریق تحلیل موردی و دسته‌بندی آن‌ها از نظر محتوایی می‌توان به چند دیدگاه کلی و نظریه‌ی تبیینی دست یافت.

بدین ترتیب، بررسی نظم‌ها در این کتاب محدود به یک روایت خاص یا نگرشی تک‌بعدی نیست؛ بلکه با نگاهی کلان و تحلیلی، تلاش می‌شود تا از رهگذر شناخت هر نظم، ویژگی‌های لحن، مضراب‌گذاری، تأکیدها و زینت‌ها در روایت‌های گوناگون شناخته و بازآفرینی شوند. هدف نهایی نویسنده آن است که علاقه‌مندان بتوانند الگوی رفتاری هر نظم را درک کرده و از این طریق به اجرایی دقیق‌تر و لحن‌مندتر در نوازندگی تنبور دست یابند.

اصطلاحات به‌کاررفته در کتاب از موسیقی کلاسیک ایرانی وام گرفته شده‌اند و تا جای ممکن با حفظ معنا، و در مواردی با اندکی تغییر در معنا، به کار رفته‌اند. به گزارش بنیاد رودکی، علی‌آبادی پیش از این کتاب «مقام‌های تنبور» را که تمرکز آن بیشتر بر آوانگاری مقام‌های تنبور بود و سپس «چهل تمرین برای تنبور» را منتشر کرده بود؛ نگارش «از نظم تا مقام» حدود شش سال پیش از انتشار آغاز شد.

مشخصات کتاب
• نویسنده: رضا علی‌آبادی
• ناشر: بنیاد فرهنگی هنری رودکی، چاپ نخست ۱۳۹۸ (آبان)، شمارگان ۱۰۰۰ نسخه
• شابک: ۹۷۸-۶۰۰-۹۲۴۵۹-۶-۳
• ۶۸ صفحه، قطع رقعی
• نویسنده کتاب را به استادش سید احمد حسینی تقدیم کرده است.