اسدالله فرمانی

خانواده‌ی فرمانی گهواره

این خانواده از هفت نسل پیش از سازندگان تنبور و خدمت‌گزاران مردم یارستان و این ساز آیینی و مقدس بوده‌اند که دارای قدیمی‌ترین کارگاه ساخت تنبور با قدمت بیش از ۲۵۰ سال می‌باشند که نسل به نسل آن را اداره نموده‌اند:

1. استاد فرمان

2. استاد سلیمان

3. استاد فتحعلی

4. استاد حسین

5. استاد چنگیز

6. استاد شمس‌الله

7. استاد اسدالله و برادرانش یدالله، عزت‌الله و فردین

از استاد فرمان و سلیمان و استاد فتحعلی متاسفانه آثاری به جای نمانده است و یا اینکه در اثر حملات قرون گذشته از بین رفته است؛ ولی قدیمی‌ترین تنبوری که وجود دارد از استاد حسین است که دو تنبور به جای مانده که مربوط به سال ۱۱۷۰ شمسی می‌باشد که بیش از ۲۲۰ سال از قدمت آن می‌گذرد. یکی از آنها نزد خانواده‌ی فرمانی می‌باشد و دیگری در تکیه‌ی خاموش شهر گهواره نگهداری می‌شود.

استاد چنگیز فرمانی

ایشان از بزرگ‌ترین سازندگان تنبور بوده است که علاوه بر ساخت ساز، تنبور را نیز به نیکی می‌نواخته و شاگردانی مانند پسر و نوه‌هایش، استاد اسدالله و استاد طاهر یارویسی تربیت کرده است.

از استاد اسدالله نقل است که استاد چنگیز دستان‌های تنبور را معمولاً با مقام‌های طرز رستم و سرطرز تنظیم می‌کردند، چون این دو مقام با دو کوک متفاوت بر روی تمامی دستان‌ها اجرا می‌شود.

استاد اسدالله گهواره

استاد اسدالله در حال حاضر نامی‌ترین سازنده‌ی تنبور است که سازش را با همکاری برادرانش استاد یدالله و استاد عزت‌الله و استاد فردین، که دارای شهرتی جهانی است، می‌سازد؛ کیفیت و زنگ صدای ساز اسدالله زبانزد خاص و عام است.

استاد اسدالله، فرزند استاد شمس‌الله و نوه‌ی استاد چنگیز، متولد سال ۱۳۳۴ می‌باشد که از سن ۶ سالگی زیر نظر پدربزرگش استاد چنگیز کار خود را با بستن دستان و سنباده زدن و وصل نمودن صفحه شروع کرد و در سن ۱۰ سالگی اولین تنبور خود را به عنوان کار دستی ساخت. ایشان از نوازندگان و مقام‌دانان بزرگ تنبور نیز می‌باشند که اولین مقام را در سن ۱۰ سالگی نزد استاد چنگیز فرا گرفته‌اند.

استاد اسدالله در مورد نحوه و سبک کار خود می‌گوید سبک کارشان از قدیم تا حالا تغییر چندانی نکرده است و با همان سبک سنتی که اجدادشان کار کرده‌اند ساز می‌سازند و ابزار کارشان همان تیشه و اسکنه می‌باشد؛ فقط با این تفاوت که امروزه سازها ظریف‌تر و دقیق‌تر از گذشته ساخته می‌شود.

استاد اسدالله معتقد است که دستگاه‌های امروزی تمام روزنه‌های چوب را پر و شیارها را درهم می‌کند و صدای ساز را خفه می‌کند. ایشان می‌گوید کار با ابزار سنتی بر روی چوب به صورت طبیعی باعث صدادهی بهتر ساز می‌شود.

جنس کاسه‌ی ساز را از چوب گلابی، زردآلو، توت و گردو از کنده‌ای به قطر ۱۸۰ سانت تا ۲ متر استفاده می‌کنند که کنده را به چهار قسمت مساوی تقسیم می‌کنند.

جنس صفحه‌ی تنبور از چوب توت خالص و خشک سردسیری، حداقل با قدمت ۱۰ سال، می‌باشد و برای ساخت سیم‌گیر از شاخ گاومیش استفاده می‌شود.

تنبور ساخت اسدالله و برادرانش با مهر مشهور «اسدالله گهواره» به دوستداران این ساز ارائه می‌گردد.

منبع: کانال تلگرام «نوای تنبور»، ۲۲ آذر ۱۳۹۵؛ به نقل از کتاب زمینه‌ی شناخت تنبور نوشته‌ی حیدر کاکی.