کابشر بزهویی

کابشر بزهویی از اساتید بزرگ کلام و تفسیر دفاتر یاری در دوره آسید شمس‌الدین حیدری است. ایشان از پیشگامان دفترخوانی از دفترخانه اعلای حیدری و از شاگردان آسید شمس‌الدین می‌باشد.

کابشر در ابتدا هیچ‌گونه سواد مکتبی خواندن و نوشتن را نداشته است. ایشان خواندن و نوشتن را همچون بسیاری از اساتید قدیم به شیوه نقاشی آموخته و از آن پس شروع به رونویسی دفاتر یاری نموده است.

کابشر بیشتر عمر خویش را در خدمت پیر و مراد خویش، آسید شمس‌الدین، در تکیه حیدری واقع در مکان مقدس توتشامی سپری نمود.

وی پس از کسب دانش ناب دفتری در خدمت آسید شمس‌الدین حیدری و ریاضت و مطالعه فراوان به درجه استادی در شرح و تفسیر دفاتر یاری می‌رسد.

کابشر دارای طبع شعر و ذوق ادبی بالایی در بیان مفاهیم ادبی و پروراندن معانی دفتری به شیوه ساده و روان بوده است؛ چنان‌که از ایشان آثار فراوانی همچون اشعار فلسفی و تشریحی در باب تفسیر دفاتر یاری به‌جای مانده است و دست به دست در میان مشتاقان تفسیر دفاتر یاری رد و بدل می‌شود.

وی چنان به زبان اصیل دفاتر یاری مسلط بوده که حتی سؤالات و نامه‌های خود را در قالب زبان شعری کردی گورانی سروده است.

کابشر در یکی از نامه‌هایش به آیت‌الله طالقانی با زبان شعر کردی گورانی سؤالات چالش‌برانگیزی را با شهامت بی‌مثالی از ایشان پرسیده است و در شعری دیگر به اساتید، کاکی‌ها و سادات مردم گوراجوب و کرند نیز سؤالات بسیار مهم و کلیدی و خواندنی بسیار زیبایی در باب دین یاری و مسائل دفتر مطرح نموده است.

کابشر با درویش ایاز، پسر درویش قلی کرندی، نیز مراودات شعری داشته و اشعار تفسیر زیبایی در باب مسائل دفتر و یارستان با وی رد و بدل نموده است.

یکی دیگر از تفسیرها و سؤالات بسیار زیبا و پرمعنای منطبق با دفتر، نامه‌هایی است که کابشر به کاکی محمد قلی و علی‌میرزا به زبان شعری نوشته است.

اشعار کابشر حاوی فلسفه عمیق دین یاری، تاریخ یارستان و حتی گاها روایتی است از شرح حال اساتید و صاحب‌نظران قدیم و حتی اساتید زمان خود در باب دفتر و تنبور یارستان، که ایشان به زیبایی تمام آن‌ها را بیان داشته است.

کابشر در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی پس از زحمت و مطالعه فراوان، گلچینی بسیار عظیم و زیبا از روی دفاتر یاری دوره حیدری موجود در دفترخانه اعلای حیدری را گرد آورده است که امضای آسید شمس‌الدین حیدری زینت‌بخش آن است. شاید این نسخه جزء اولین نسخه‌ها از روی دفاتر یاری دوره چهلتن حیدری آسید براکه گوران بوده که به شکل عمومی و گسترده در بین مردم به شکل فراوان نشر پیدا کرده است؛ و نیز پیش از این سید بهرام عباسوندی و کارحیم کاکایی، منشی آسید رستم، به رونویسی دفاتر یاری پرداخته بودند.

کابشر در یک کتاب معروف به نام «تفسیر کابشر» با بیانی ساده و شیوا و بر اساس مستندات کلامی و دفتری به شرحی جامع و کامل از دین یاری و دوره‌های آن از ازل تا ختم دوره‌های یارستان در دوره آسید براکه گوران پرداخته است که در نوع خود بی‌نظیر و اولین است.

از روی کتاب «تفسیر کابشر» و همچنین از روی آثار و اشعار تفسیرگونه و معناشکافی منطبق با دفتر به‌جامانده از ایشان، هزاران نسخه در منطقه رونویسی و دست به دست گشته است؛ به گونه‌ای که امروز کمتر محقق اهل دفتری در منطقه پیدا می‌شود که از سخنان و تفسیرهای گوهربار کابشر در زمینه مسائل دفتری و یارستان بهره نبرده باشد.

کابشر بزهویی تا پایان عمر تأهل اختیار ننمود و مجرد ماند. بیشتر اوقات ردایی سفید بر تن داشت و تمام عمر خود را صرف دفترخوانی و تفسیر و آموزش دفتر و مسائل یارستان نمود.

کابشر استادی بی‌بدیل و فرهیخته در دفتر یارستان، مردی مهربان و خوش‌رفتار و شیرین‌سخن بود، به گونه‌ای که همگان امروزه از وی به نیکی یاد می‌کنند.

قسمتی از نامه کابشر به آسید شمس‌الدین، زمانی که آسید شمس‌الدین در تهران زندانی بودند:

مدد یا علی ای آقای سرور / ماتم حیرانم نه کار حیدر

حیدری دارس نه گشت خبر بو / ارباب سرجم چهل قلندر بو

حیدری ضامن پی بی کسان بو / حیدری ساقی جم مستان بو

حیدری مخبر حال زان حال بو / دادرس پشه بسمار و نال بو …

و جواب حضرت آسید شمس‌الدین به نامه کابشر:

یا دوست یاوانا / پیکی نام کت پنم یاوانا

سردی درونم چون برف تاونا / اما چون سوهان جرگم ساوانا

تو نه قاپی یار خدمت کردنی / تا یک اندازه فیضی بردنی

نه دفتر خانه اعلای حیدری / تا یک اندازه تو با خبری …

منبع: کانال تلگرام «نوای تنبور»، ۱۶ شهریور ۱۳۹۶.