سازندگان تنبور و روستای فش
ساخت تنبور هنری خانوادگی و نسل به نسل است. هر سازنده‌ی بزرگ «مهر» یا نشان خودش را دارد و نوازندگان اغلب ساز را با نام سازنده‌اش می‌شناسند.
کانون‌های ساخت
روستای فش (کنگاور): امروز یکی از بزرگ‌ترین مراکز ساخت تنبور، سه‌تار و تار در ایران است. سازسازی در فش با یدالله اشرفی (۱۳۰۰–حدود ۱۳۸۶) آغاز شد و به روایت شاگردانش، امروز بیش از ۳۰۰ خانوار در این روستا ساز می‌سازند.
صحنه: زادگاه بسیاری از نوازندگان و سازندگان، از جمله سعید ذوالنوری. کارگاه «شیدا» به سرپرستی سید خلیل عالی‌نژاد و عبدالرضا رهنما در صحنه بود.
گهواره و گوران: خانواده‌ی فرمانی در گهواره چند نسل سازنده‌ی تنبور بوده‌اند.
دالاهو: قباد قبادی، کلام‌دان و سازنده‌ی تنبور.
برخی سازندگان
سازنده | نکته |
|---|---|
بنیان‌گذار سازسازی فش | |
برادرزاده و شاگرد یدالله؛ «تنبور مهراب» | |
کارگاه «مجذوب»؛ سازنده‌ی تن‌تار | |
از خانواده‌ی سازندگان گهواره | |
سازنده‌ی تنبور و دلساز | |
سازنده‌ی تنبور در سنت یارسان | |
مهر «صائب» | |
از بانوان سازنده‌ی تنبور |
بسیاری از نوازندگان بزرگ، از جمله سید خلیل عالی‌نژاد، خودشان هم ساز می‌ساختند.
ساخت ساز، به‌اختصار
۱. خشک کردن چوب توت و گردو، گاه برای چند سال.
۲. ساخت کاسه: کندن از یک تکه یا چسباندن ترکه‌ها.
۳. ساخت و نصب صفحه.
۴. ساخت دسته، شیطانک و جای گوشی‌ها.
۵. بستن پرده‌ها، نصب خرک و سیم، و تنظیم صدا.
سازندگان می‌گویند صدای ساز به حال و دقت سازنده هم بستگی دارد، نه فقط به ابزار و چوب.
منابع: صفحه‌های سازندگان در تنبوربان، بر پایه‌ی معرفی‌ها و گفت‌وگوهای منتشرشده با آنان.
درباره‌ی تنبور: تنبور چیست؟ · تاریخچه · ساختمان ساز · کوک و شیوه‌ی نواختن · مقام‌ها · سازندگان و روستای فش · خرید و نگهداری · از کجا شروع کنم؟